Liên kết website

An toàn của sản phẩm và quyền được an toàn của người tiêu dùng 27-03-2016

An toàn của sản phẩm và quyền được an toàn của người tiêu dùng

Trong những năm gần đây, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã và đang trở thành vấn đề mang tính chất toàn cầu. Trong phạm vi khu vực, cộng đồng các nước Asean đã thành lập Ủy ban Asean về bảo vệ người tiêu dùng (ACCP). Trên phạm vi thế giới, cũng có rất nhiều tổ chức quốc tế tham gia hoạt động bảo vệ người tiêu dùng, như Mạng lưới thực thi và Bảo vệ người tiêu dùng (Consumer Protection and Enforcement Network -ICPEN) với hơn 50 nước tham gia; trong Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) có Ủy ban chính sách người tiêu dùng (Committee on Consumer Policy-CCP); Tổ chức Quốc tế người tiêu dùng (Consumers International-CI) được thành lập năm 1960 và cho đến nay đã có trên 240 tổ chức thành viên của hơn 120 quốc gia trên thế giới. Với sự ra đời và hoạt động tích cực của nhiều tổ chức nêu trên, phong trào bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng vì vậy đã thu hút được sự quan tâm, chú ý của nhiều quốc gia, tổ chức, người tiêu dùng và cộng động doanh nghiệp.

Để thống nhất nội dung và hình thức hoạt động, các tổ chức quốc tế đã đưa ra nhiều quy định, hướng dẫn, chương trình liên quan đến công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Theo thời gian, các nội dung này dần tập trung vào một số vấn đề mang tính phổ biến, tồn tại tại nhiều quốc gia, khu vực trên thế giới. Một trong những vấn đề được nhắc tới nhiều trong các nội dung này là an toàn của sản phẩm và quyền được an toàn của người tiêu dùng.

Vấn đề đảm bảo an toàn của sản phẩm là một trong những trách nhiệm chính của các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh. Việc đảm bảo an toàn của sản phẩm không chỉ thể hiện trách nhiệm của tổ chức, cá nhân đối với sản phẩm do mình cung cấp ra thị trường cho người tiêu dùng mà còn là trách nhiệm đối với sự phát triển bền cững củaxã hội, thể hiện sự tôn trọng đối với nhân dân. Xuất phát từ những vụ việc hàng hóa, dịch vụ thiếu an toàn trong thời gian gần đây, như các chương trình triệu hồi ô tô, xe máy có khuyết tật để tiến hành sữa chữa, thu hồi sữa nhiễm độc, thu hồi mỹ phẩm có chất gây dị ứng…trong thời gian gần đây. Như vậy, có thể nói vấn đề giữa an toàn của sản phẩm và quyền được an toàn của người tiêu dùng đang ngày càng trở nên quan trọng và cấp bách.

Quyền được an toàn là một trong các quyền cơ bản của người tiêu dùng. Định nghĩa về quyền của người tiêu dùng lần đầu tiên được đề cập một cách chính thức trong bài phát biểu của cố Tổng thống Mỹ John F. Kennedy trước Quốc hội Mỹ vào ngày 15 tháng 3 năm 1962. Sau này, nội dung phát biểu của cố Tổng thống Kennedy đã được chi tiết và được sử dụng thống nhất tại nhiều quốc gia. Theo đó, các quyền cơ bản của người tiêu dùng bao gồm: Quyền được lựa chọn, Quyền được cung cấp thông tin, Quyền được an toàn, Quyền được tham gia xây dựng chính sách, Quyền được lắng nghe, Quyền được khiếu nại, Quyền được bồi thường và Quyền được tư vấn. Tất cả các quyền nêu trên đều quan trọng và cần được thực thi hiệu quả để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, quyền được an toàn là một nội dung được đề cập và lưu ý nhiều tại các văn bản, các chương trình hoạt động quy mô quốc tế.

Để đảm bảo quyền được an toàn của người tiêu dùng, trách nhiệm của các bên liên quan cần được quy định cụ thể và có cơ chế giám sát trong việc thực thi các nội dung này. Hiện có rất nhiều tổ chức quốc tế đã thực hiện nhiều nội dung liên quan đến an toàn sản phẩm.

1. Hướng dẫn của Liên hợp quốc về bảo vệ người tiêu dùng

Hướng dẫn của Liên hợp quốc về bảo vệ người tiêu dùng là một trong những tài liệu quốc tế có giá trị quan trọng đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Tài liệu không chỉ thể hiện vai trò, vị trí quan trọng của công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đối với sự phát triển của các quốc gia mà còn cung cấp nhiều hướng dẫn, định hướng cần thiết để đảm bảo hiệu quả của công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại các quốc gia. Một trong số những hướng dẫn của tài liệu này tập trung vào vấn đề an toàn của sản phẩm, dịch vụ.

Hướng dẫn của Liên hợp quốc về bảo vệ người tiêu dùng

Theo đó, nội dung cụ thể như sau:

- Chính phủ nên áp dụng hoặc có chính sách khuyến khích áp dụng các biện pháp thích hợp, bao gồm cả việc ban hành các quy định pháp luật, hệ thống tiêu chuẩn bắt buộc và tự nguyện để đảm bảo sản phẩm, dịch vụ an toàn cho mục đích sử dụng (cả mục đích chính và mục đích có thể phát sinh trong thực tế).

- Các chính sách cần đảm bảo hàng hóa được sản xuất an toàn cho cả mục đích sử dụng thông thường và các mục đích có thể phát sinh trong thực tế. Trách nhiệm của các bên tham gia quá trình phân phối hàng hóa (nhà nhập khẩu, xuất khẩu, bán lẻ, vận chuyển…) là phải đảm bảo tính an toàn, toàn vẹn của hàng hóa trong quá trình lưu chuyển của hàng hóa. Người tiêu dùng cần phải được hướng dẫn sử dụng hàng hóa an toàn theo các điều kiện, mục đích thông thường. Đồng thời, người tiêu dùng cần phải được cảnh báo về các nguy cơ có thể xảy ra trong quá trình sử dụng. Các hướng dẫn, cảnh báo nên được minh họa theo các biểu tượng quốc tế (nếu có thể).

- Các chính sách cần quy định về trách nhiệm của các bên tham gia sản xuất, kinh doanh hàng hóa khi phát hiện ra khuyết tật, cho dù là khuyết tật tiềm ẩn của hàng hóa, đặc biệt là hàng hóa đã lưu thông trên thị trường. Theo đó, trách nhiệm của các đơn vị, cá nhân này phải thông báo ngay lập tức cho người tiêu dùng, cho các cơ quan  quản lý liên quan về khuyết tật của hàng hóa. Chính phủ phải đảm bảo sử dụng các phương thức để kịp thời cung cấp thông tin cho người tiêu dùng.

- Chính phủ cần ban hành các quy định về trách nhiệm thu hồi sản phẩm khuyết tật của các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh; về các biện pháp mà các tổ chức, cá nhân phải thực hiện trong thời gian hợp lý. Nếu không thực hiện các biện pháp hợp lý trong thời gian quy định và để xảy ra tổn thất cho người tiêu dùng thì các tổ chức, cá nhân này phải thực hiện bồi thường.

2. Hoạt động của OECD về an toàn sản phẩm tiêu dùng

An toàn sản phẩm tiêu dùng là một trong những nội dung chính được OECD quan tâm thực hiện trên phạm vi toàn cầu. Liên quan đến nội dung này, OECD kêu gọi sự quan tâm và tham gia của nhiều Chính phủ trên thế giới nhằm tăng cường hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm giữa các thị trường nhằm:

- Phát hiện sớm các vấn đề về an toàn sản phẩm;

- Chia sẻ các chính sách và kinh nghiệm thực thi;

- Thống nhất các phương thức giải quyết các vấn đề;

- Hỗ trợ các diễn đàn quốc tế và khu vực.

Cổng thông tin về sản phẩm không an toàn của OECD

Hiện nay, OECD đang vận hành nhiều dự án quốc tế nhằm giải quyết vấn đề an toàn sản phẩm tiêu dùng, nổi bật trong đó là Cổng thông tin về sản phẩm không an toàn tại www.globalrecalls.org (gần đây, OECD và Ủy ban Asean về bảo vệ người tiêu dùng đã phối hợp cùng nhau chia sẻ thông tin về cảnh báo sản phẩm không an toàn trên hệ thống thông tin của hai tổ chức). Cùng với đó, các chiến dịch tập trung vào các nội dung cụ thể cũng được OECD thực hiện, ví dụ năm 2014 là Chiến dịch Pin an toàn nhằm cảnh báo người tiêu dùng về nguy cơ trong quá trình sử dụng pin và hướng dẫn cách tiêu dùng pin an toàn.

3. Tổ chức Y tế thế giới (WHO)

Năm 2015, WHO đã chọn chủ đề cho Ngày sức khỏe thế giới (ngày 7/4/2015) là An toàn thực phẩm. Theo đó, mục đích của chủ đề nhằm kêu gọi trách nhiệm của các bên liên quan trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm, cụ thể: "Các nhà sản xuất, các nhà chế biến và người kinh doanh thực phẩm cần phải chịu trách nhiệm đối với sự an toàn của thực phẩm mà họ sản xuất và kinh doanh trong khi người tiêu dùng cần phải thực hiện các biện pháp dự phòng và tuân thủ các thực hành tốt về an toàn thực phẩm.". Nội dung của WHO không chỉ tập trung vào trách nhiệm của các tổ chức, đơn vị sản xuất, kinh doanh mà còn nhấn mạnh vào nghĩa vụ của người tiêu dùng trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm. Theo nội dung kêu gọi của Tổ chức này, tất cả các bên đều có vai trò trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm.

Chủ đề Ngày sức khỏe thế giới 2015

4. Đối với Việt Nam

Thấy được tầm quan trọng của việc đảm bảo quyền được an toàn của người tiêu dùng, Bộ Công Thương đã lựa chọn Chủ đề cho các hoạt động hưởng ứng Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam năm 2016 là “Quyền được An toàn của người tiêu dùng”. Nhiều hoạt động thiết thực sẽ được các địa phương trong cả nước triển khai như tổ chức mitting, tuần hành hưởng ứng; tổ chức hội thảo, hội nghị chuyên đề về an toàn thực phẩm, an toàn sản phẩm, an toàn thông tin,...; treo băng rôn, khẩu hiểu trên các tuyến phố, đô thị để tuyên truyền, cổ động; phát hành các phóng sự, tờ rơi hướng dẫn người tiêu dùng về cách thức tiêu dùng an toàn và có thể tự bảo vệ mình.

Như vậy, có thể thấy vấn đề an toàn sản phẩm tiêu dùng là một chủ đề được quan tâm và chú ý của nhiều tổ chức quốc tế và là vấn đề có tính chất toàn cầu, ảnh hưởng và liên quan đến nhiều quốc gia, tổ chức khác nhau. Trong tất cả những nội dung, những hoạt động được thực hiện bởi các cơ quan, tổ chức này đều tập trung vào việc nhấn mạnh quyền được tiêu dùng các sản phẩm an toàn của người tiêu dùng. Để đảm bảo được điều này, có trách nhiệm của nhiều bên, cụ thể từ các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức xã hội, đặc biệt là trách nhiệm của tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh và vai trò của chính người tiêu dùng./.

Tùng Bách

Tìm từ ngày

Tìm đến ngày